GEPATIT B VIRUSI: MIKROBIOLOGIK JIHATLAR, PIDEMIOLOGIYA, DIAGNOSTIKA, DAVOLASH VA PROFILAKTIKA
Ключевые слова:
Gepatit B, HBV, HBsAg, HBeAg, perinatal transmission, kronik gepatit, tenofovir, vaksinatsiya, molekulyar diagnostika, cirrhosis, hepatotsellulyar karsinoma (HCC)Аннотация
Gepatit B virusi (HBV) jigarni zararlovchi keng tarqalgan DNK saqlovchi virus bo‘lib, o‘tkirhamda surunkali kasalliklarga sabab bo‘lishi mumkin. Global darajada WHO 2022-yil maʼlumotlariga ko‘ra taxminan 254 million odam surunkali HBV bilan yashaydi, har yili 1,2 millionga yaqin yangi infeksiya qayd etiladi. HBV natijasida asosan jigar sirrozi va gepatosellulyar karsinoma tufayli taxminan 1,1 million odam hayotdan ko‘z yumadi. Virusning molekulyar tuzilishi (qisman ikki zanjirli, atrofida lipidli HBsAg bilan o‘ralgan DNK genom), genetik diversifikatsiyasi (A–J genotiplari) va replikatsiya mexanizmi (nukleokapsid ichida RNA intermediat orqali reverse transcriptase faoliyati va yadroviy cccDNA rezervuari hosil bo‘lishi) kasallikning klinik bosqichlari, surunkalashuvi, diagnostik yondashuvlar va davolash natijalariga sezilarli taʼsir ko‘rsatadi. Ushbu maqola HBV ning mikrobiologik xususiyatlari, epidemiologik tendensiyalari, perinatal hamda yatrogen yo‘llar orqali tarqalishi, klinik namoyon bo‘lishi va laboratoriya diagnostikasidagi zamonaviy metodlarni (serologik markerlar: HBsAg, anti-HBs, anti-HBc IgM/IgG, HBeAg/anti-HBe; molekulyar testlar:kvantitativ real-time PCR HBV DNA uchun; jigar funksiya testlari va fibrozni baholash usullari: elastografiya/FibroScan va biopsiya) tahlil qiladi. Shuningdek, virusning cccDNA rezervuarining mavjudligi va virion yuzasidagi antigenik mutatsiyalar (S-proteinning variantlari) HBVni butunlay eradikatsiya qilishdagi asosiy mikrobiologik-to‘siqlar sifatida ko‘rib chiqildi.
Библиографические ссылки
1. Beasley R.P., Hwang L.Y., Lin C.C., et al. Incidence of Hepatitis B virus infection in preschoolchildren in Taiwan // J. Infect. Dis. – 1982. – Vol. 146,
2. Feret E., Larouze B., Dip B., et al. Epidemiology of Hepatitis B virus infection in the rural community of Tip, Senegal // Am. J. Epidemiol. – 1987. –Vol. 125, № 1. – P. 140–149.
3. Ganem D., Prince A.M. Hepatitis B virus infection — natural history and clinical consequences// N. Engl. J. Med. – 2004. – Vol. 350, № 11. – P. 1118–
4. Hieber J.P., Dalton D., Shorey J., et al. Hepatitis and pregnancy // J. Pediatr. – 1977. – Vol. 91, №3. – P. 545–549.
5. Hsu H.Y., Chang M.H., Chen D.S., et al. Baseline seroepidemiology of Hepatitis B virus infectionin children in Taipei, 1984: a study just before mass Hepatitis B vaccination program in Taiwan // J. Med.Virol. – 1986. – Vol. 18, № 3. – P. 301–307.
6. Hsu S.C., Chang M.H., Ni Y.H., et al. Horizontal transmission of HBV in children // J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr. – 1993. – Vol. 16, № 1. – P. 66–69.
7. Lau J.Y.N., Wright T.L. Molecular virology and pathogenesis of Hepatitis B // Lancet. – 1993. –Vol. 342, № 8883. – P. 1335–1344.
8. Stevens C.E., Beasley R.P., Tsui J., et al. Vertical transmission of Hepatitis B antigen in Taiwan //N. Engl. J. Med. – 1975. – Vol. 292, № 15. – P. 771–774.
9. Tiollais P., Pourcel C., Dejean A. The Hepatitis B virus // Nature. – 1985. – Vol. 317, № 6037. –P. 489–495.
10.World Health Organization (WHO). GlobalHepatitis report 2024: progress towards elimination.– Geneva: World Health Organization, 2025.